इरानबाट १० भारतीय नाविक रिहा

 जुलाई २०२५ मा तेल ट्याङ्करमा इरानमा पक्राउ परेका दस जना भारतीय नाविकहरूलाई लामो कूटनीतिक प्रयासपछि रिहा गरिएको समुद्री ढुवानी क्षेत्रका अधिकारीहरूले मङ्गलबार राति जानकारी दिएका छन् । निरन्तर कूटनीतिक संवाद र संलग्नतापछि उनीहरूको रिहाइ सम्भव भएको दाबी गरिएको हो ।

भारतको समुद्री यातायात महानिर्देशालयका अनुसार एमभी हार्बर फिनिक्स जहाजका चालक दलका ती सदस्यलाई जुलाई २०२५ मा जास्क बन्दरगाह नजिकै जहाज रोकिने घटनापछि इरानमा हिरासतमा राखिएको, पक्राउ गरिएको र कैद गरिएको थियो । उक्त घटनाबारे विस्तृतरूपमा स्पष्ट विवरण भने सार्वजनिक गरिएको छैन ।

महानिर्देशालयले जारी गरेको विज्ञप्तिमा ती नाविकलाई अहिले रिहा गरिसकिएको छ र सुरक्षितरूपमा उनीहरूबिच पुनर्मिलन गराइएको उल्लेख छ । साथै, उनीहरूलाई छिट्टै भारत फर्काउन आवश्यक सबै प्रबन्ध समन्वय भइरहेको पनि जनाएको छ । भारत र इरानबिच लामो समयदेखि कूटनीतिक तथा ऊर्जा सम्बन्ध रहँदै आएको भए पनि भारतले संयुक्त राज्य अमेरिका र इजरायलसँग समेत घनिष्ठ सम्बन्ध कायम राख्दै सन्तुलित परराष्ट्र नीति अपनाउँदै आएको छ ।

इरानी सुरक्षा निकायले खाडी क्षेत्रमा अवैध इन्धन ओसारपसारमा संलग्न जहाजलाई नियमितरूपमा रोक्ने गरेको घोषणा गर्दै आएका छन् । यसै सन्दर्भमा उक्त ट्याङ्कर पनि निगरानीमा परेको हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ । भारतले नाविकको रिहाइका विषयमा वार्ताका क्रममा शान्त कूटनीति अपनाउँदै सार्वजनिकरूपमा न्यूनतम टिप्पणी गर्ने नीति लिएको थियो । तर, उनीहरूलाई किन पक्राउ गरिएको हो वा जहाजसँग सम्बन्धित विस्तृत कारण के थियो भन्नेबारे भारतले औपचारिकरूपमा थप विवरण दिएको छैन ।

जहाज ट्र्याकिङ साइटका अनुसार एमभी हार्बर फिनिक्स पलाउ झण्डा भएको तेल उत्पादन ट्याङ्करको रूपमा सूचीबद्ध गरिएको थियो । यो घटनाले खाडी क्षेत्रको समुद्री मार्गमा देखिने जोखिम र जटिलताप्रति फेरि ध्यान आकर्षित गरेको छ । भारत विश्वकै सबैभन्दा ठुलो व्यापारिक नौसैनिक कार्यबलमध्ये एक रहेको छ, जसअन्तर्गत हजारौँ भारतीय नाविक खाडी क्षेत्रका शिपिङ लेनमा कार्यरत छन् ।

यसबिच, इरानले हर्मुज जलसन्धिमार्फत हुने ढुवानीमा प्रतिबन्ध कडा बनाएको छ । यस मार्गबाट विश्वको करिब २० प्रतिशत तेल र तरलीकृत प्राकृतिक ग्यास (एलएनजी) ढुवानी हुने गर्दछ । यो कदम संयुक्त राज्य अमेरिका र इजरायलले फेब्रुअरी २८ मा आक्रमण सुरु गरेपछि लिइएको बताइएको छ । विश्वको तेस्रो ठुलो तेल आयातकर्ता भारतले आफ्नो कुल कच्चा तेलको झण्डै आधा हिस्सा हर्मुज जलसन्धि हुँदै प्राप्त गर्ने भएकाले यस क्षेत्रको सुरक्षा र स्थायित्व उसका लागि अत्यन्त महत्त्वपूर्ण मानिन्छ ।