५० डिग्री गर्मीमा पनि किन बन्द हुँदैन UAE को बिजुली ? नेपालले सिक्नुपर्ने पाँच ठूलो पाठ

काठमाडौं । संयुक्त अरब इमिरेट्स (UAE) मा गर्मीयाममा तापक्रम ५० डिग्री सेल्सियसभन्दा माथि पुग्छ। यस्तो चरम गर्मीमा भवनहरू चिसो राख्न प्रयोग हुने एयर कन्डिसनर (AC) ले मात्रै देशको कुल विद्युत खपतको करिब ७० प्रतिशत हिस्सा ओगट्छ। सामान्यतया यति धेरै लोड हुँदा विश्वका धेरै विकसित देशहरूमा समेत ‘ब्ल्याकआउट’ को जोखिम बढ्छ। तर UAE ले भने अत्याधुनिक प्रविधि, स्मार्ट ग्रिड र ऊर्जा व्यवस्थापनमार्फत निरन्तर विद्युत आपूर्ति कायम राख्न सफल भएको छ।

UAE को राष्ट्रिय ग्रिडले वार्षिक रूपमा करिब १७३ टेरावाट-आवर (TWh) बिजुली उत्पादन तथा वितरण गर्छ। गर्मी महिनामा राष्ट्रिय विद्युत माग ३५ गिगावाटभन्दा माथि पुग्ने गर्छ। यति ठूलो दबाबका बाबजुद त्यहाँ प्रति ग्राहक वार्षिक विद्युत अवरोध समय १ मिनेटभन्दा कम अर्थात् ०.८२ मिनेट मात्रै रहेको तथ्यांक छ, जुन विश्वकै उत्कृष्टमध्ये एक मानिन्छ।

ऊर्जा क्षेत्रमा UAE ले नवीकरणीय ऊर्जामा तीव्र लगानी गरेको छ। हाल देशको नवीकरणीय ऊर्जा क्षमता ७.९१ गिगावाट पुगेको छ, जसमा ९५ प्रतिशतभन्दा बढी हिस्सा सौर्य ऊर्जाको छ। आबुधाबीको ‘अल धफ्रा’ र दुबईको ‘मोहम्मद बिन राशिद अल मकतूम सोलर पार्क’ मा अत्याधुनिक Bifacial Solar Panels र रोबोटिक सफाइ प्रणाली प्रयोग गरिएको छ, जसले मरुभूमिको धुलो र अत्यधिक तापक्रमका बीच पनि उच्च उत्पादन कायम राख्छ।

रातिको समयमा ऊर्जा आपूर्ति धान्न UAE ले आणविक ऊर्जा र ‘Molten Salt’ आधारित ऊर्जा सञ्चय प्रविधि प्रयोग गरिरहेको छ। आबुधाबीस्थित बराहकाह आणविक ऊर्जा केन्द्रले देशको कुल विद्युत मागको करिब २० प्रतिशत हिस्सा २४सै घण्टा आपूर्ति गर्छ। त्यस्तै, Concentrated Solar Power (CSP) प्रणालीअन्तर्गत पग्लिएको नुनमा ताप सञ्चित गरेर घाम अस्ताएपछि पनि १५ घण्टासम्म बिजुली उत्पादन गरिन्छ।

UAE ले ‘वाटर ब्याट्री’ अर्थात् Pumped-Storage Hydro प्रविधिलाई पनि ऊर्जा व्यवस्थापनको महत्वपूर्ण आधार बनाएको छ। हट्टा क्षेत्रमा निर्माण गरिएको पम्प-स्टोरेज आयोजनाले दिउँसोको अतिरिक्त सौर्य ऊर्जा प्रयोग गरी पानी माथिल्लो बाँधमा पम्प गर्छ र रातिको उच्च मागका बेला त्यही पानीबाट पुनः बिजुली उत्पादन गर्छ।

यसका साथै, आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (AI) आधारित स्मार्ट ग्रिड प्रणालीले कुन समयमा कहाँ कति विद्युत माग हुन्छ भन्ने पूर्वानुमान गर्छ। यसले उद्योगहरूको लोड स्वचालित रूपमा व्यवस्थापन गर्दै आवासीय क्षेत्रमा अवरोध हुन नदिने काम गर्छ। यही कारण UAE मा ग्राहकहरूले लाइन काटिएको अनुभव विरलै मात्रै गर्नुपर्छ।

ऊर्जा विज्ञहरूका अनुसार नेपालले पनि UAE बाट धेरै महत्वपूर्ण पाठ सिक्न सक्छ। नेपाल अहिले पनि ९० प्रतिशतभन्दा बढी जलविद्युतमा निर्भर छ। सुख्खायाममा नदीको बहाव घट्दा ऊर्जा संकट देखिने र सामान्य हावाहुरीमा समेत लामो समय लाइन अवरुद्ध हुने समस्या अझै कायम छ।

विशेषज्ञहरूका अनुसार नेपालले जलविद्युतसँगै ठूला सौर्य तथा वायु ऊर्जा परियोजनामा लगानी बढाउनुपर्छ। दिउँसो सौर्य र राति जलविद्युत प्रयोग गर्ने मिश्रित प्रणालीले हिउँदको ऊर्जा संकट कम गर्न सक्छ।

त्यस्तै, कुलेखानीजस्ता जलाशययुक्त आयोजना विस्तार गर्दै Pumped-Storage Hydro परियोजना निर्माण गर्न सके नेपालले पिक आवरको विद्युत माग सजिलै व्यवस्थापन गर्न सक्छ।

नेपाल विद्युत प्राधिकरणले स्मार्ट ग्रिड र AI आधारित प्रणाली विकास गर्न सके उद्योग तथा घरायसी क्षेत्रमा लोड व्यवस्थापन प्रभावकारी बन्ने र भविष्यमा अघोषित लोडसेडिङको सम्भावना न्यून हुने ऊर्जा क्षेत्रका जानकारहरूको भनाइ छ।